RİA(SPİRAL)

RİA NEDİR ?

 

 RİA, rahim içine yerleştirilen, genellikle bakır ya da hormon içeren, küçük plastik bir cisimdir.

Rahim içi araçlar (RİA) geri dönüşlü, uzun süre etkili doğum kontrol yöntemlerindendir.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 RİA Çeşitleri

 Bakırlı RİA’lar:

TCu 380A,

Multiload (MLCu 250 ve 375) ve

Nova T (TCu 200Ag ve 380Ag)

 

Hormonlu RİA’lar:

Progestasert

LevoNova ve Mirena.

 

 

T Cu 380 A (T-care, Pregna)

 

 

 

“T” harfine benzer.

Poliüretandan yapılmıştır.

Gövdede 314 mm², her iki kolda 33’er mm²’lik iki bakır bant bulunmaktadır.

10 yıl süreyle korur

 

 

Nova T (TCu 200 Ag, 380Ag)

 

 

“T” harfine benzer

Poliüretandan yapılmıştır.

Gövdesinde gümüş çekirdekle stabilize edilmiş 200 ya da 380 mm² bakır tel

5 yıl süreyle korur

 

Multiload (ML Cu 250 ve 375)

 

  

Üzerinde dikensi çıkıntıları olan atnalı şeklinde iki kol ve dikey gövdeden oluşur;

polietilenden yapılmıştır.

Gövde kısmına 250 ya da 375 mm² bakır tel sarılmıştır.

3-5 yıl süre ile gebelikten korur.

 

Türkiye’de Kullanılmakta Olan Hormonlu RİA’lar

 

Ülkemizde hormonlu RİA olarak “ Mirena® ” piyasada bulunmaktadır.

“T” şeklindeki iskeleti polietilenden yapılmıştır.

Gövdesinde 52 mg levonorgestrel içeren bir silindir bulunur. 

Günde 20 µg levonorgestrel salarak 5 yıl süreyle korur

 

RİA’nın Etki Mekanizması:

 

Bakırlı RİA’lar

 

Fertilizasyona engel olur

Bakır etkisi ile spermin üst genital yollara ulaşmasının engellenmesi

Endometriyumu etkileyerek sperm fagositozu

ovum transportunun önlenmesi

 

İmplantasyonu engeller

Endometriyumu etkileyerek;

 

 

RİA’nın Etki Mekanizması

Hormonlu RİA’lar

 

Levonorgestrel içeren RİA’lar:

 

Asıl etki hormonal-lokal etkidir.

Endometriyal proliferasyon engellenir,

Servikal mukusu kalınlaştırarak spermlerin uterusa geçmesine engel olur.

Ovulasyonu etkilemez.

Etkililik:

RİA en etkili yöntemlerden biridir.

Yöntem başarısızlığı;

Cu-RİA için her 1000 kadında 6-8,

LNG-RİA (Mirena®) için binde 1’dir.

 

 

Uygulama Zamanı:

 

İnterval dönem

Doğum sonrası dönem

Düşük sonrası dönem

 

 

İnterval dönemde RİA uygulama

 

Cu-RİA

 

Adetin ilk 12 günü içinde uygulanabilir.

Gebe olmadığından emin olunan herhangi bir zamanda uygulanabilir.

Ek yöntem gerekmez.

 

 

İnterval dönemde RİA uygulama

 

LNG-RİA

 

Adetin ilk 7 günü içinde uygulanabilir.

Kadının gebe olmadığından emin olunan herhangi bir zamanda uygulanabilir.

7 gün ek yöntem

 

 

Doğum sonu RİA uygulama:

 

Plasentanın ayrılmasından sonraki ilk 10 dakika içinde ya da ilk 2 gün (48 saat) içinde Cu-RİA uygulanabilir

(LNG-RİA : DSÖ 3).

Postpartum RİA uygulanmışsa, doğum sonrası kanama bitene kadar cinsel ilişkiden kaçınması önerilir.

İlk 48 saat geçmiş ise, 4. haftadan sonra

sezaryen de dahil,

 

 

Düşük sonu RİA uygulama:

 

Enfeksiyon belirtisi yoksa MR’dan ya da spontan düşükten hemen sonra veya ilk hafta içinde uygulanabilir.

Daha sonraki uygulamalarda gebelik olasılığı ekarte edilmelidir.

İkinci trimester düşüklerden sonra RİA’nın atılma olasılığı yüksek olduğu için girişim ertelenebilir.

RİA’nın çıkarılma zamanı:

 

 

Cu-RİA Çıkarma Zamanı:

 

a. Gebelik istendiği için çıkarılıyorsa; siklusun herhangibir gününde çıkarılabilir.

b. Gebelik istenmiyorsa; cinsel ilişkinin olmadığı 7 günlük sürenin sonunda çıkarılabilir.

 

 

LNG-RİA Çıkarma Zamanı:

 

a. Gebelik istendiği için çıkarılıyorsa; siklusun herhangibir gününde çıkarılabilir.

b. Gebelik istenmiyorsa; cinsel ilişkinin olmadığı 7 günlük sürenin sonunda çıkarılabilir.

 

 

Cu-RİA Nerelerde, Kim Tarafından Uygulanır?

 

Sertifikalı hekim, ebe, hemşirenin bulunduğu Sağlık Bakanlığına bağlı bütün Sağlık Ocakları, Ana Çocuk Sağlığı Merkezleri, Devlet ve SSK Hastaneleri, Doğumevleri, Üniversite Hastaneleri, Özel Klinik ve Polikliniklerin Aile Planlaması Kliniklerinde,

“Aile Planlaması Sertifika Eğitim Programı”na katılarak sertifika ile bunu belgelemiş olan Pratisyen Hekim, Ebe, Hemşire ve Uzman Hekimler tarafından uygulanabilir.

Mevcut yasa ve yönetmeliklere göre (1983 yılı 2827 Sayılı yasa), Pratisyen hekimler sertifika aldıktan sonra tazeleme eğitimi almaksızın hizmet sunumlarına devam edebilirlerken, ebe ve hemşirelerin sertifikalarını (RİA uygulama bilgi ve becerilerini) her beş yılda bir kez tazelemeleri gerekmektedir.

 

 

LNG-RİA Nerelerde, Kim Tarafından Uygulanır?

 

LNG-RİA’nın uygulanması, çıkarılması tamamen farklı teknik,

beceri gerektirdiğinden, ancak bu konuda eğitim almış sağlık

personeli tarafından uygulanması ve çıkarılması

gerekmektedir.

 

 

Cu-RİA’ların Olumsuz Yönleri:

 

Karnın alt bölgesinde rahatsızlık, adet kanamalarında süre ve miktar olarak artma, dismenore, adet dönemleri arasında lekelenme ve kramplar olabilir.

RİA uterustan servikse, vajinaya doğru kayabilir ve dışarıya atılabilir.

RİA’lar cinsel yolla bulaşan hastalıklara karşı koruyucu değildir.

Uygulama sırasında az da olsa uterus perforasyonu riski vardır (binde birden azdır).

Uygulanması ve çıkarılması hafif ağrılı olabilir.

 

 

LNG- RİA’ların Olumsuz Yönleri:

 

Adet düzensizliği yapar; Uygulamadan sonraki ilk 6-12 hafta, kanamalı gün sayısı artar.

İlk 1 yılda kullananların %65’inde amenore ve hipomenore görülür.

Adetler arası kanama; ilk 12 aya dek uzayabilir.

 

 

Cu-RİA’ların Yan Etkileri:

 

Menstrüel kanamanın miktar ve süresinde artış olması

Menstrüel düzenin bozulması

İlk birkaç siklus boyunca adet sancıları (dismenore) artabilir.

 

 

LNG- RİA’ların Sistemik Yan Etkileri:

 

Tanı konulmamış vajinal kanama

Mevcut, aktif pelvik enfeksiyon

Pelvik tüberküloz

İyi ve kötü huylu trofoblastik hastalık öyküsü

Over kanseri, serviks kanseriendometriyum kanseri

Mevcut düşük sonu/doğum sonu sepsis

AIDS varlığı veya yüksek CYBE/HIV riski

 

 

CU-RİA Kimler Kullanamaz?

 

Tanı konulmamış vajinal kanama

Mevcut, aktif pelvik enfeksiyon

Pelvik tüberküloz

İyi ve kötü huylu trofoblastik hastalık öyküsü

Over kanseri, serviks kanseriendometriyum kanseri

Mevcut düşük sonu/doğum sonu sepsis

AIDS varlığı veya yüksek CYBE/HIV riski

 

 

LNG- RİA Kimler Kullanamaz?

 

(ek olarak)

Migren tipi baş ağrısı

Mevcut –aktif tromboembolik hastalık

Mevcut-aktif pürülan servisit, gonore, klamidya

Aktif viral hepatit

Dekompanse siroz

Karaciğer tümörleri (iyi ve kötü)

Mevcut ve geçirilmiş, son 5 yıldır bulgusu olmayan meme kanseri

 

 

RİA Kullanıcıları İçin Uyarı İşaretleri:

Aşağıdaki durumların herhangi birinde hemen bir sağlık kuruluşuna

başvurulmalıdır:

 

Adet gecikmesi, gebelik kuşkusu

Aşırı vajinal kanama

Karın ağrısı, cinsel ilişki sırasında ağrı,ateş

Anormal vajinal akıntı

İpliklerin kaybolması, ele kısa ya da uzun gelmesi

RİA’nın atılması

 

 

RİA için Yönteme Özel Danışmanlık:

RİA danışmanlığında şu bilgiler verilir:

 

RİA’nın tanımı, gebeliği nasıl önlediği, etkililiği

Olumlu ve olumsuz yönleri

Uygulanması/çıkarılması ve etki süresi,

Uygulama gecikecekse kullanılacak yöntem

Doğurganlığın geri dönüşü

Olası yan etkileri, sağlık sorunları

Uyarı İşaretleri

*Kullanıcıya, üzerinde uygulama tarihi, kullanılan RİA’nın tipi, etki süresi,

kontrol tarihi yazılı bir kart verilmeli, izleme gelirken yanında getirmesi

hatırlatılmalıdır.

 

 

RİA İzlem:

 

İlk izlem: Uygulamadan sonraki üç ay içinde (tercihan ilk adetin bitiminde)

Sonraki izlemler: yılda bir kez.

Bir yakınması olduğunda ve/veya uyarı işaretlerinden biri veya birkaçı ile karşılaştığında izlem tarihini beklemeksizin kliniğe başvurması önerilir.

 

 

RİA İzleminde Yapılması Gerekenler:

 

Memnuniyeti sorulur.

Adet düzeni, kanamaları –miktarı ve süresi- sorgulanır,(gerek görülürse Hb/Htc ölçümü yapılır, Hb <10 gr/dl ise oral demir preparatı başlanır)

Pelvik muayene ve GYE taraması yapılır

Soruları varsa yanıtlanır.

Sorunları varsa, tetkik ve tedavi edilir. (Gerekirse kontrol)

Sağlık sorunları var ve çözümlenememiş ise, uygun bir merkeze yönlendirilir, sevk edilir.

Bulgular normal ise 12 ay sonrasına randevu verilir.

RİA’nın kullanım süresi ve uyarı işaretleri hatırlatılır.

 

 

Cu-RİA İzleminde Karşılaşılabilecek Sağlık Sorunları:

 

Gebelik (+RİA, dış gebelik)

Adet kanamalarında artma,

Adet kanamalarının süresinde uzama,

Adetler arası lekelenme,

Pelvik enflamatuar hastalık (PEH)

RİA’nın yerinden kayması,atılması.

 

 

LNG-RİA izleminde ayrıca karşılaşılabilecek sağlık sorunları:

 

Adet kanamalarında artma (ilk 6-12 ay içinde)

Adet kanamalarında azalma ( ilk 6 aydan sonra oligomenore, amenore gelişebilir)

Adetler arası lekelenme

 

 

RİA’nın Çıkarılma Nedenleri:

 

Kullanıcı çıkarılmasını istediğinde,

Kullanıcı gebe kalmak istediğinde,

Yan etkiler ya da sağlık sorunlarının devam ettiği durumlarda,

RİA’nın etki süresi dolduğunda. Örneğin TCu 380A RİA 10. yılın sonunda çıkarılır.

 

 

ÖZET SORULARI

 

Cu-RİA fertilizasyonu engelleyerek gebelikten korur.

Hormonlu RİA’lar, 10 yıl kullanımdan sonra değiştirilmelidir.

Cu-RİA endometriyumda meydana gelen biyokimyasal ve histolojik değişikliklerle implantasyonu engelleyerek gebelikten korur.

NovaT Cu 380Ag’de 380 mm² bakır tel vardır. Bakır T 380A’da, mevcut olan bakır yüzey alanı 380 mm² dir.

Cu-RİA’nın istenmeyen gebeliklerden koruma mekanizmaları arasında, spermler üzerine etki yer almaz .

RİA’lar sadece kadın adetli iken uygulanabilir.

LNG_RİA’da her iki kolda ve gövdesinde bakır tel sarılıdır.

Adet kanamalarında süre ve miktar olarak artma, Cu-RİA kullananlarda sık görülen yan etkilerdendir.

Bakırlı T 380-A, 10 yıl süre ile istenmeyen gebeliklerden korur.

Kanama yakınması ile başvuranın RİA’sı hemen çıkarılır.

RİA uygulandıktan sonra, kullanıcı bir yıl sonra ilk kontrola davet edilir.

Hormonlu RİA’lar, istenmeyen gebeliklerden korunmada bakırlı olanlarından daha etkilidir.

 

 

 

 

 

RİA, rahim içine yerleştirilen, genellikle bakır ya da hormon içeren, küçük plastik bir cisimdir.

Rahim içi araçlar (RİA) geri dönüşlü, uzun süre etkili doğum kontrol yöntemlerindendir.

RİA Çeşitleri

 

Bakırlı RİA’lar:

TCu 380A,

Multiload (MLCu 250 ve 375) ve

Nova T (TCu 200Ag ve 380Ag)

 

Hormonlu RİA’lar:

Progestasert

LevoNova ve Mirena.

 

 

T Cu 380 A (T-care, Pregna)